Paardenbox schoonhouden: uitmesten, strooisel, ventileren en grondige reiniging
Staat een paard in de box, dan eet, rust en mest het daar. Wie de paardenbox schoon wil houden, heeft daarom meer nodig dan af en toe een grote schoonmaak: dagelijks uitmesten, droog strooisel, goede lucht en een hygiëne die ook komt waar je niets ziet. Daarvoor is er AnoKath Stallhygiene, dat kiemen op oppervlakken vermindert en ammoniakgeur direct aan de bron bindt. Dit artikel toont richtwaarden, studies en de grondige reiniging stap voor stap. De volgende stap na de grondige reiniging legt onze gids Paardenbox desinfecteren uit.
Actueel: richtlijnen voor paardenhouderij op de proef gesteld
Maatstaf zijn de „Leitlinien zur Beurteilung von Pferdehaltungen unter Tierschutzgesichtspunkten” van het Duitse ministerie van Landbouw uit 2009. In augustus 2025 eiste de Deutscher Tierschutzbund dat ze op basis van nieuwe inzichten worden herzien. Het standpuntdocument van de Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT) eist voor de box een „schoon en voorzien van strooisel” ligoppervlak.
Wat helpt in de box naast uitmesten?
Uitmesten en vers strooisel houden de box zichtbaar schoon. Wat daartussen overblijft, bereikt de mestvork niet: ammoniak ontstaat volgens de richtlijnen wanneer micro-organismen ontlasting en urine afbreken, en al in één gram stalstof zitten volgens het Berlijnse overzichtsartikel meerdere honderden miljoenen kiemen. Hier zet AnoKath Stallhygiene in: alcoholvrij, pH-neutraal, vrij van geur- en kleurstoffen en volgens het etiket gemaakt van water en keukenzout. Het vermindert 99,999 % van de kiemen op de behandelde oppervlakken, draagt eraan bij ammoniakgeur direct aan de bron te binden, ontwikkelt volgens het etiket een depotwerking op gedesinfecteerde oppervlakken en kan volgens de productpagina ook in de bezette stal zonder wachttijd worden gebruikt. De inwerktijd bedraagt 3 tot 5 minuten, voor de lucht in de box kan het puur worden verneveld. Meer daarover in de gids Stalhygiëne bij het paard.
Wat hoort bij de dagelijkse boxverzorging?
Volgens de richtlijnen moet de ligruimte droog en vervormbaar zijn. Ontlasting en nat strooisel moeten „in de regel eenmaal per dag” worden verwijderd en met droog strooisel worden aangevuld, afhankelijk van het gebruik vaker. Het strooisel zelf moet droog, schoon en stofarm zijn, beschimmeld of sterk stoffig materiaal is taboe.
Ammoniak en stalklimaat: welke richtwaarden gelden?
Ammoniak is volgens de richtlijnen het belangrijkste schadelijke gas in de paardenstal. Het is van belang voor de luchtwegen en de hoefgezondheid en mag 10 ppm (delen per miljoen) maar kortstondig en bij uitzondering overschrijden. Verdere richtwaarden uit de richtlijnen:
- Luchtvochtigheid: 60 tot 80 procent. Permanent meer dan 80 procent moet worden vermeden, omdat bacteriën, schimmels en parasieten in een vochtig milieu goede omstandigheden vinden.
- Koolstofdioxide: onder 1.000 ppm. Hogere waarden wijzen op slechte ventilatie.
- Luchtbeweging: minstens 0,2 meter per seconde in de zone van de paarden.
- Temperatuur: De staltemperatuur moet de buitentemperatuur gematigd volgen, een constant warme, gesloten box is nadelig.
Ook rotstraal wordt volgens de MSD Veterinary Manual in verband gebracht met vochtige, onhygiënische omstandigheden en zelden uitkrabben van de hoeven.
Welk strooisel en hoeveel uitmesten?
Een stalstudie vergeleek strooisel en uitmestregime: tarwestro gaf minder ammoniak vrij dan strokorrels of schaafsel. Werd elke dag volledig uitgemest, dan lag de ammoniakbelasting hoger dan wanneer alleen de paardenvijgen werden verzameld.
Bij stof ziet het er anders uit: in een studie van de Universiteit Utrecht lagen stof, endotoxinen en schimmelsporen in stalboxen met schaafsel en hooilage duidelijk lager dan met stro en hooi. Een overzichtsartikel uit 2024 adviseert voor paarden met astma af te zien van stro en de ventilatie te verbeteren. De hoogste stofwaarden ontstaan volgens het artikel bij het uitmesten en poetsen.
Heeft je paard in de box de neiging tot hoesten, dan loont het daarom naar strooisel, hooi en stallucht te kijken. Voor het ruwvoer is er AnoKath heuSan: het concentraat bindt stof in het hooi, inactiveert schimmelsporen, gisten en bacteriën en is smaakneutraal en nagenoeg reukloos, zodat je paard het hooi graag eet. Meer daarover in de gids Paard hoest.
Grondige reiniging van de box: stap voor stap
Regelmatige reiniging hoort volgens het Berlijnse overzichtsartikel vast bij de stalhygiëne. Zij en een informatieblad van de Deutsche Landwirtschafts-Gesellschaft (DLG) beschrijven het verloop tot en met de reiniging, daarna volgt de desinfectie:
- Leegruimen: paard eruit halen, strooisel, mest en voerresten bezemschoon verwijderen, spinrag en stof afvegen.
- Inweken: oppervlakken twee tot drie uur inweken met een tot anderhalve liter water per vierkante meter.
- Reinigen: van boven naar beneden. Schoon is een oppervlak als structuur en kleur van het materiaal duidelijk te herkennen zijn.
- Drogen: De oppervlakken moeten droog zijn voordat een desinfectiemiddel wordt aangebracht. Restwater verdunt het.
- Desinfecteren met AnoKath Stallhygiene: aanbrengen op het schone, droge oppervlak en 3 tot 5 minuten laten inwerken, vergeet daarbij wanden, vloer, drinkbak en trog niet. Mengverhouding en gebruik staan op het etiket. Verwijder resten uit drinkbak en trog en laat de box na de grondige reiniging goed afdrogen voordat het paard terugkomt.
De DLG vat het kernachtig samen: „Vuil laat zich niet desinfecteren.” Na een infectieziekte in de veestapel moet de stal volgens de Sächsische Tierseuchenkasse worden gereinigd en gedesinfecteerd.
Tips voor het dagelijks leven
- Dagelijks uitmesten: paardenvijgen en natte plekken verwijderen en droog bijstrooien, maar niet elke dag alles eruit halen.
- Stoffige werkzaamheden zonder paard: Volgens de richtlijnen uitmesten, vegen en strooien liefst niet in aanwezigheid van de paarden.
- Na de grondige reiniging desinfecteren: AnoKath Stallhygiene aanbrengen op gereinigde, droge oppervlakken, het best boxwanden, vloer, drinkbak en trog.
- Hooi stofarm voeren: Behandel hooi voor het voeren met AnoKath heuSan, zo blijft het stof eerder in het voer dan in de box.
- Drinkbak, trog en hoeven dagelijks controleren: Zool en straalgroeven volgens de richtlijnen voor en na elk gebruik reinigen.
- Nieuwe paarden apart houden: Voor nieuwkomers adviseert de Sächsische Tierseuchenkasse idealiter twee tot drie weken quarantaine.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet je een paardenbox uitmesten?
Ontlasting en nat strooisel moeten volgens de richtlijnen in de regel eenmaal per dag worden verwijderd, bij intensief gebruik vaker. De box hoeft daarvoor niet elke dag volledig te worden leeggeruimd.
Hoeveel ammoniak is in de paardenstal te veel?
De richtlijnen noemen 10 ppm als richtwaarde, die maar kortstondig en bij uitzondering mag worden overschreden. Tegen verhoogde waarden helpen strooiselverzorging en luchtverversing, en AnoKath Stallhygiene draagt eraan bij ammoniakgeur aan de bron te binden.
Welk strooisel is het hygiënischst?
Een eenduidig antwoord bestaat er niet. Stro gaf in een studie minder ammoniak vrij, maar is stoffiger dan schaafsel. Neigt je paard tot hoesten, dan liggen stofarm schaafsel en goed behandeld hooi voor de hand, bijvoorbeeld met AnoKath heuSan.
Volstaan rubber matten zonder strooisel?
Nee. Volgens de richtlijnen volstaan kunststof ligmatten alleen niet bij individuele huisvesting, het TVT-standpuntdocument eist een ligoppervlak met strooisel.
Moet je een paardenbox desinfecteren?
Reinigen staat altijd op de eerste plaats, zonder reiniging werkt een desinfectie nauwelijks. Daarna bereikt de desinfectie kiemen in poriën, voegen en hoeken die geen bezem vindt: AnoKath Stallhygiene werkt bactericide, levurocide en fungicide (tegen bacteriën, gisten en schimmels) en is beperkt virucide plus.
Mijn paard hoest in de box: ligt het aan de stallucht?
De stallucht kan een aanleiding zijn: stof uit strooisel en hooi, schimmelsporen en ammoniak belasten de luchtwegen. Tot een goede stallucht dragen stofarm strooisel, regelmatige luchtverversing, een hygiënisch schone box met AnoKath Stallhygiene en behandeld hooi met AnoKath heuSan bij. Wordt het niet beter of zijn de klachten ernstig, ga dan naar de dierenarts.
Conclusie
Een schone paardenbox ontstaat in het dagelijks leven: dagelijks uitmesten, droog en stofarm strooisel gebruiken en goed ventileren. De grondige reiniging volgt de regel: leegruimen, inweken, reinigen, drogen, desinfecteren. Hoe je drinkbakken in de winter ijsvrij houdt, lees je in ons artikel Drinkbak in de winter, de hygiëne voor de hele stal in de gids Stalldesinfectie.
Bijpassend: AnoKath Stallhygiene
AnoKath Stallhygiene is het concentraat voor boxwanden, vloeren, drinkbakken, trogen en toebehoren. Het werkt bactericide, levurocide en fungicide, is beperkt virucide plus en bindt ammoniakgeur direct aan de bron. Het hoort op gereinigde, droge oppervlakken en vult dagelijks uitmesten en goede ventilatie aan. Voor het hooi in de ruif is er daarnaast AnoKath heuSan. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.
Bronnen:
- Duits ministerie van Voeding, Landbouw en Consumentenbescherming: richtlijnen voor de beoordeling van paardenhouderijen vanuit het oogpunt van dierenwelzijn, 2009 (PDF)
- Schwarzer A. et al. (2024): Pferdehaltung auf dem neuesten wissenschaftlichen Stand. Positionspapier der TVT. Berliner und Münchener Tierärztliche Wochenschrift (PDF)
- Deutscher Tierschutzbund: Tierschutzbund fordert verbesserten Schutz von Pferden (14.08.2025)
- Gehlen H., Blessinger S. (2020): Hygienemanagement in Pferdebetrieben – Literaturübersicht. Berliner und Münchener Tierärztliche Wochenschrift (PDF)
- DLG e. V.: informatieblad 364 – hygiënetechniek en managementaanwijzingen voor reiniging en desinfectie van stallen (PDF)
- Fleming K. et al. (2009): Gas and particle concentrations in horse stables with individual boxes as a function of the bedding material and the mucking regimen. Journal of Animal Science
- Siegers E. W. et al. (2018): Effect of ionization, bedding, and feeding on air quality in a horse stable. Journal of Veterinary Internal Medicine
- Diez de Castro E., Fernandez-Molina J. M. (2024): Environmental Management of Equine Asthma. Animals
- MSD Veterinary Manual: Thrush in Horses
- Sächsische Tierseuchenkasse: Biosicherheit in Pferdeställen – lästig, aber notwendig
Titelafbeelding: ontwerp AnoKath, foto: Andres Molina op Unsplash (Unsplash-licentie).
Een opmerking achterlaten