Kattenziekte (panleukopenie): overdracht op mens, hond en binnenkat

Kattenziekte, in vaktaal panleukopenie, is een van de meest besmettelijke ziekten bij katten. Hoe wordt kattenziekte overgedragen? Kan ik zelf besmet raken, loopt mijn hond gevaar, en hoe komt het virus bij een kat die nooit naar buiten gaat? Kort gezegd: het virus heeft geen direct contact nodig. Het zit in de ontlasting van zieke katten, is buitengewoon taai en reist mee op schoenzolen, kleding, voerbakken en reismanden. Daarom hoort bij elk huishouden met een kat een vaste hygiëneroutine, en AnoKath® Medical is het alcoholvrije oppervlaktedesinfectiemiddel daarvoor: opspuiten, minstens 60 seconden laten inwerken, niet naspoelen.

Hoe wordt kattenziekte overgedragen?

De verwekker is het feline panleukopeniavirus (FPV), een zeer klein parvovirus zonder envelop. Volgens de vaccinatierichtlijn van de Ständige Impfkommission Veterinärmedizin (StIKo Vet) wordt het in grote hoeveelheden met de ontlasting uitgescheiden en blijft het maanden tot jaren besmettelijk in de omgeving. De MSD Veterinary Manual, een veterinair vaknaslagwerk, vindt in de acute fase besmettelijke virussen in braaksel, speeksel, urine en ontlasting. Een kat raakt besmet via bek en neus, op twee manieren:

• Direct: via contact met een besmette kat, haar ontlasting of haar uitscheidingen.
• Indirect: via voorwerpen en mensen. Het European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD), een Europees deskundigengremium, noemt kooien, kattenbakken, voerbakken, schoenen en kleding; het Cornell Feline Health Center van de Cornell University voegt er dekens, speelgoed en de handen van mensen aan toe.

Verraderlijk is het tijdstip: volgens de ASPCA, de afdeling asielgeneeskunde van een Amerikaanse dierenwelzijnsorganisatie, scheiden katten het virus uit voordat ze ziek lijken, sommige zelfs zonder enig ziekteteken. Volgens een studie van de LMU München is het risico vooral hoog bij jonge katten die in groepen leven.

Wat helpt in het dagelijks leven? AnoKath® Medical voor voerbak, kattenbak en schoenzolen

Omdat het virus via voorwerpen reist, beslist de hygiëne precies daar; vanwege de extreme stabiliteit van het virus is ze volgens het ABCD van het grootste belang. De volgorde: eerst ontlasting en vuil verwijderen, dan reinigen en laten drogen, dan desinfecteren. Alleen schone, droge oppervlakken zijn doeltreffend te desinfecteren (Universitäres Tierspital Zürich).

Voor de laatste stap is AnoKath® Medical gemaakt:

• Werkingsgebied: werkzaam tegen bacteriën, gisten, schimmels en schimmelsporen en beperkt virucide, dus tegen omhulde virussen; 99,999 % kiemreductie in het rapport. Volgens de deskundige tonen onafhankelijke producttests bovendien aan: AnoKath® Medical werkt in slechts één minuut tegen adeno- en norovirussen – virussen zonder envelop die als bijzonder taai gelden.
• Snel: onverdund opspuiten, het oppervlak volledig bevochtigen, minstens 60 seconden laten inwerken, niet naspoelen.
• Voor het huishouden met katten: alcoholvrij, zonder aldehyden en zonder quaternaire ammoniumverbindingen, pH-neutraal ingesteld en nagenoeg reukloos. Na gebruik valt het uiteen in water en zout.
• Materiaalvriendelijk: voor kattenbak, reismand, voerbak en krabpaal, na een test op een onopvallende plek ook voor textiel. Geregistreerd bij de BAuA (Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin) onder N-72767.

Hoe je de hele woning stap voor stap reinigt en desinfecteert, lees je in de gids Kattenziekte en parvovirose: woning desinfecteren.

Is kattenziekte overdraagbaar op mensen?

Volgens de vakbronnen: nee. Het Cornell Feline Health Center stelt vast dat het kattenziektevirus strikt aan katten en enkele wilde diersoorten gebonden is en mensen niet infecteert. Volgens het ABCD is het gastheerbereik van deze parvovirussen kennelijk beperkt tot vleeseters; infecties bij mensen zijn niet gemeld. Ook met de vijfde ziekte heeft kattenziekte niets te maken: de verwekker daarvan, parvovirus B19, komt volgens het Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (BIÖG) alleen bij mensen voor.

Voor je kat ben je toch belangrijk, want mensen dragen het virus mee aan handen, kleding en schoenen. Was na contact met vreemde katten je handen, zoals Cornell adviseert, en laat straatschoenen bij de deur staan. AnoKath® Medical is bedoeld voor oppervlakken, niet voor huid en handen.

Kattenziekte en hond: wie besmet wie?

Het antwoord hangt af van het virustype:

• Van kat naar hond: Het kattenziektevirus maakt honden volgens de MSD Veterinary Manual niet ziek. Volgens het ABCD kan het honden weliswaar infecteren, maar het vermenigvuldigt zich niet in hun darm; honden scheiden het niet uit en worden er niet ziek van.
• Van hond naar kat: De tegenwoordig wijdverbreide typen van het hondenparvovirus (CPV-2a, -2b en -2c) kunnen volgens de StIKo Vet ook katten infecteren en bij hen ziekteverschijnselen veroorzaken. Een besmette hond is daarmee een infectiebron voor onbeschermde katten, en omgekeerd kunnen zo besmette katten honden in gevaar brengen. Volgens een proefschrift van de LMU München is echter 90 tot 95 % van de gevallen bij katten terug te voeren op het kattenziektevirus.

Leven hond en kat samen, dan geldt de routine daarom voor beide: eigen voerbakken en ligplaatsen, de kattenbak buiten bereik van de hond en regelmatig gedesinfecteerde contactoppervlakken.

Binnenkat: hoe komt kattenziekte het huis binnen?

Ook een kat die nooit naar buiten gaat, kan besmet raken. Volgens de vaccinatierichtlijn van de StIKo Vet wordt het virus gemakkelijk via de kleding van de eigenaren in woningen gebracht en infecteert het zo ook zuivere binnenkatten; de Vetmeduni Wien noemt daarvoor straatschoenen. Volgens het ABCD is contact zelfs bij een zuivere binnenhouding niet altijd te vermijden.

Typische toegangswegen in de woning:

• schoenzolen en deurmat bij de ingang
• kleding en handen na contact met vreemde katten, bijvoorbeeld in het asiel of bij vrienden
• de reismand na een rit of na het pension
• tweedehands krabpalen, dekens en speelgoed uit andere kattenhuishoudens

Hier sluit de routine met AnoKath® Medical aan: schoenzolen inspuiten, de reismand na elke rit in huis desinfecteren, gebruikte spullen eerst reinigen en dan behandelen. Meer in de gids Schoenen desinfecteren.

Tips voor het dagelijks leven

1. Laat straatschoenen bij de deur staan en spuit de zolen na thuiskomst in met AnoKath® Medical.
2. Was je handen na contact met vreemde katten, voordat je je eigen kat aait.
3. Deel voerbakken, speelgoed en dekens niet met katten van wie je de vaccinatiestatus niet kent (Cornell Feline Health Center).
4. Reinig de kattenbak dagelijks: kattenbakvulling weggooien, bak schoonmaken en laten drogen, inspuiten met AnoKath® Medical, minstens 60 seconden laten inwerken, niet eerst droogwrijven.
5. Reinig en desinfecteer de reismand na elke rit, in huis, niet in de auto.
6. Was dekens en hoezen heet, minstens op 60 °C en apart; volgens het ABCD kan één sterk vervuild stuk de hele lading belasten.
7. Houd nieuwe dieren eerst apart, met eigen voerbak en eigen kattenbak, tot hun vaccinatiebescherming duidelijk is.

Veelgestelde vragen

Kan mijn hond kattenziekte krijgen?

Het kattenziektevirus zelf maakt honden volgens de MSD Veterinary Manual niet ziek. Omgekeerd kan het hondenparvovirus volgens de StIKo Vet katten besmetten. Houd voerbakken, ligplaatsen en kattenbak daarom gescheiden.

Hoe lang duurt de incubatietijd bij kattenziekte?

De richtlijn van de StIKo Vet noemt 4 tot 6 dagen, de MSD Veterinary Manual meestal 2 tot 7 dagen, in sommige gevallen tot 14 dagen. Het virus wordt volgens de StIKo Vet al in die tijd uitgescheiden.

Hoe desinfecteer ik voerbak en kattenbak?

Verwijder eerst voerresten, kattenbakvulling en ontlasting, maak schoon met water en reiniger en laat drogen. Spuit dan AnoKath® Medical onverdund op, bevochtig het oppervlak volledig en laat minstens 60 seconden inwerken. Naspoelen is niet nodig.

Welke tekenen vertoont een kat met kattenziekte, en wanneer moet ze naar de dierenarts?

De Vetmeduni Wien noemt apathie, verlies van eetlust, koorts, uitdroging, diarree en braken; bij jonge kittens kan het volgens het Cornell Feline Health Center tot plotselinge dood komen. Vertoont je kat zulke tekenen, ga dan alsjeblieft meteen naar de dierenarts en laat daar ook de vaccinatiebescherming van je katten controleren, want volgens de richtlijn van de StIKo Vet moeten katten te allen tijde tegen het virus beschermd zijn.

Conclusie

Kattenziekte wordt vooral indirect overgedragen: via ontlasting, voorwerpen, schoenen, kleding en handen. Mensen raken volgens de vakbronnen niet besmet, honden worden niet ziek van het kattenziektevirus, maar beide kunnen het wel doorgeven. Daarom telt de dagelijkse routine bij ingang, voerbak, kattenbak en reismand: eerst verwijderen en reinigen, dan desinfecteren met AnoKath® Medical en textiel heet wassen.

Bijpassend: AnoKath Medical

AnoKath® Medical is een alcoholvrij oppervlaktedesinfectiemiddel op basis van hypochlorigzuur, de werkzame stof die ook de lichaamseigen afweer vormt. Het werkt tegen bacteriën, gisten, schimmels en schimmelsporen, is beperkt virucide en is na 60 seconden inwerktijd klaar, zonder naspoelen. Voor voerbak, kattenbak, reismand, krabpaal en schoenzolen. Alleen voor oppervlakken en voorwerpen, niet voor huid, vacht of handen. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

Bronnen:

• Bundestierärztekammer / Ständige Impfkommission Veterinärmedizin (StIKo Vet): Leitlinie zur Impfung von Kleintieren, 4. Auflage (PDF, stand 01-02-2019)
• StIKo Vet am Friedrich-Loeffler-Institut: Parvovirose, Impftabelle Hunde (stand januari 2022)
• European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD): Guideline for Feline Panleukopenia (bijgewerkt 10-02-2022)
• European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD): Guideline for Disinfectant choice in feline veterinary hospitals, shelters and cat households (bijgewerkt 16-06-2025)
• Cornell Feline Health Center: Feline Panleukopenia Virus (2026)
• MSD Veterinary Manual: Feline Panleukopenia (vakversie, juni 2025)
• Vetmeduni Wien, Universitätsklinik für Kleintiere: Katzen impfen, Impfschema (PDF, 2021)
• ASPCA Pro: Feline Panleukopenia (asielgeneeskunde)
• Rehme T., Hartmann K., Truyen U. et al. (2022): Feline Panleukopenia Outbreaks and Risk Factors in Cats in Animal Shelters. Viruses 14, 1248 (PDF)
• Rehme T. (2023): Ausbrüche von feliner Panleukopenie und Risikofaktoren bei Katzen in Tierheimen. Proefschrift, LMU München (PDF)
• Universitäres Tierspital Zürich: Handbuch Infektionsprävention und -kontrolle in der Kleintiermedizin (PDF, 20-11-2020)
• Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (BIÖG): Erregersteckbrief Ringelröteln

Titelafbeelding: ontwerp AnoKath, foto: Elibet Valencia Muñoz op Unsplash (Unsplash-licentie).